Những Nhà Thám Tử
Monday, October 12, 2026
Bùi Phạm Thành ,
ĐSLV ,
Văn
«Những
Nhà Thám Tử» là một câu chuyện trinh
thám mang tính cách khôi hài và châm biếm đầy thú vị, kể về một người đàn ông
đang tìm kiếm người em gái thất lạc, đã thuê một thám tử lừng danh nhất New
York. Nhưng với những phương pháp suy luận cầu kỳ của vị thám tử này đã hoàn
toàn bị lu mờ trước lối suy nghĩ dựa trên lẽ thường tình, giản dị, đơn thuần
vận dụng sự hiểu biết căn bản về bản chất con người cùng các phương pháp thực
tiễn, phổ thông.
Trong
truyện, O. Henry dùng tên Shamrock Jolnes cho một thám tử ở New York, với ý
diễu cợt Sherlock Holmes, một nhân vật hư cấu, là thám tử lừng danh trong
truyện trinh thám của tác giả người Anh, Arthur Conan Doyle, sống cùng thời với
ông.
Giữa chốn đô thị phồn
hoa rộng lớn, một người có thể biến mất một cách nhanh chóng tựa như ngọn nến
vừa bị gió thổi tắt. Mọi lực lượng truy tìm, từ những kẻ đánh hơi lần theo dấu
vết - những thám tử am tường mọi ngóc ngách mê cung của thành phố, cho đến những
nhà điều tra chuyên suy luận lý thuyết - đều sẽ được huy động vào cuộc. Phần
lớn trường hợp, người ta sẽ chẳng bao giờ còn nhìn thấy gương mặt của kẻ đã
biến mất nữa. Nhưng, đôi khi, kẻ đó lại xuất hiện ở Sheboygan hay vùng đất
hoang sơ Terre Haute, tự xưng bằng một cái tên đại khái như «ông Smith» hay «bà Wilson» và hoàn toàn mất trí nhớ về những chuyện đã qua, kể cả
những khoản nợ lặt vặt ở các cửa hàng tạp hóa. Cũng có khi, sau bao công lao
nạo vét lòng sông hay rà soát khắp các nhà hàng xem liệu kẻ mất tích đó có đang
chờ một miếng bít tết bò chín kỹ hay không, người ta mới phát hiện ra rằng kẻ
ấy, thực ra, chỉ chuyển sang sống ngay nhà bên cạnh.
Việc một con người bị
biến mất khỏi cuộc sống thường nhật, tựa như hình vẽ người bằng phấn bị xóa
sạch khỏi tấm bảng đen, là một trong những chủ đề đầy kịch tính và gây ấn tượng
mạnh mẽ nhất.
Điển hình như trường hợp
của bà Mary Snyder, một câu chuyện hẳn sẽ thu hút được nhiều sự chú ý.
Một người đàn ông trung
niên tên là Meeks đã từ miền Tây đến New York để tìm người em gái của ông ta là
bà Mary Snyder, một góa phụ năm mươi hai tuổi, người đã sống suốt một năm qua
tại một khu nhà trọ tồi tàn như những ổ chuột trong một khu phố đông đúc.
Khi đến địa chỉ của Mary
Snyder, ông Meeks được biết rằng bà Mary đã rời đi từ hơn một tháng trước. Đồng
thời, không ai biết địa chỉ mới của bà ta.
Khi bước ra ngoài, ông
Meeks đến gặp một nhân viên cảnh sát đang đứng ở góc phố và trình bày tình cảnh
khó xử của mình.
«Em gái tôi rất nghèo,» ông ta nói, «và tôi rất nóng lòng muốn tìm
thấy nó. Gần đây tôi đã kiếm được khá nhiều tiền từ một mỏ chì, và tôi muốn nó
được hưởng sự sung túc cùng tôi. Tôi có đăng tin tìm kiếm thì cũng vô ích, vì
nó không biết chữ.»
Viên cảnh sát vuốt bộ
ria mép, vẻ mặt đầy suy tư và oai vệ đến mức ông Meeks dường như cảm nhận được
những giọt nước mắt hạnh phúc của cô em gái Mary đang rơi xuống chiếc cà vạt
xanh dương, mới toanh, đang treo lủng lẳng trước ngực của ông ta.
«Anh hãy xuống khu phố
Canal Street,» viên cảnh sát nói, «rồi xin việc lái chiếc xe tải hạng nặng nhất mà anh có thể tìm
được. Dưới đó, mấy bà lão hay bị xe tải đâm phải lắm. Biết đâu anh lại thấy cô
em ấy trong số đó. Còn nếu không muốn làm vậy, thì tốt hơn hết là anh nên đến
trụ sở cảnh sát và nhờ họ cử một thám tử vào việc tìm người em gái của anh.»
Tại trụ sở cảnh sát, ông
Meeks nhanh chóng nhận được sự giúp đỡ. Một lệnh báo động chung đã được phát
đi, và các bản sao bức ảnh của bà Mary Snyder, do người anh trai cung cấp, cũng
được gửi đến các đồn cảnh sát lân cận. Tại trụ sở trên phố Mulberry, vị cảnh
sát trưởng đã giao việc này cho Thám tử Mullins.
Vị thám tử kéo Meeks
sang một bên và nói:
«Vụ này không khó giải
quyết đâu. Anh hãy cạo sạch râu, bỏ đầy túi những điếu xì gà loại ngon, rồi gặp
tôi tại quán cà phê của khách sạn Waldorf vào lúc ba giờ chiều nay.»
Ông Meeks đã làm theo
đúng như vậy. Ông gặp thám tử Mullins ở đó. Họ cùng uống một chai rượu vang đắt
tiền, trong khi viên thám tử đặt các câu hỏi về người phụ nữ mất tích.
«Nào,» Mullins nói, «New York là một thành phố lớn,
nhưng chúng tôi đã có phương pháp bài bản cho công việc của một thám tử. Có hai
cách để tìm em gái anh. Chúng ta sẽ thử một cách trước. Anh nói bà ấy năm mươi
hai tuổi phải không?»
«Hơn một chút,» ông Meeks nói.
Viên thám tử dẫn người
khách miền Tây đến văn phòng đại diện quảng cáo của một trong những tờ nhật báo
lớn nhất. Tại đó, ông ta viết nội dung «quảng cáo» sau đây
rồi đưa cho ông Meeks xem:
«Cần tuyển gấp một trăm nữ
diễn viên múa phụ họa có ngoại hình đẹp cho một vở hài kịch âm nhạc mới. Đến
ghi tên vào bất kỳ lúc nào trong ngày tại số... đường Broadway.»
Ông Meeks tỏ vẻ bất
bình.
«Em gái tôi,» ông nói, «là một người phụ nữ lớn tuổi,
nghèo mạt và chịu thương chịu khó. Tôi không thấy một mẩu quảng cáo kiểu này
giúp ích được gì cho việc tìm kiếm nó.»
«Thôi được rồi,» viên thám tử nói. «Tôi đoán là anh không rành New
York lắm. Nhưng nếu anh không ưng ý kế hoạch này thì ta sẽ thử cách khác. Cách
đó thì chắc ăn trăm phần trăm. Chỉ có điều chi phí sẽ cao hơn.»
«Đừng bận tâm chuyện tốn
kém,» ông Meeks nói; «chúng ta hãy thử cách thứ hai đó xem sao.»
Viên thám tử dẫn ông ta
quay trở lại khách sạn Waldorf. «Anh hãy thuê một phòng có phòng
ngủ và phòng khách,» ông ta gợi ý, «rồi chúng ta cùng lên đó.»
Mọi việc được thu xếp
xong xuôi, và cả hai được dẫn đến một căn phòng thượng hạng ở tầng bốn. Ông
Meeks lộ vẻ bối rối. Vị thám tử thả mình xuống chiếc ghế bành bọc nhung rồi lấy
hộp đựng xì gà ra.
«Tôi quên chưa bảo anh,
anh bạn ạ,» nhà thám tử nói, «lẽ ra anh nên thuê phòng theo tháng. Như vậy họ sẽ không 'chặt
chém' anh đắt đỏ đến thế này đâu.»
«Thuê theo tháng ư!» ông Meeks thốt lên. «Ý ông là sao?»
«Ồ, làm việc theo cách này
sẽ tốn nhiều thời gian lắm đấy. Tôi đã bảo là chi phí sẽ cao hơn mà. Chúng ta
phải đợi đến mùa xuân thôi. Lúc đó cuốn danh bạ mới của thành phố sẽ được phát
hành; rất có thể tên và địa chỉ của em gái anh sẽ có trong đó.»
Ông Meeks lập tức chấm
dứt công việc với viên thám tử của sở cảnh sát thành phố. Ngay hôm sau, có
người khuyên ông ta nên tìm đến Shamrock Jolnes – vị thám tử tư lừng danh ở New
York, người nổi tiếng với mức thù lao cắt cổ nhưng lại có khả năng giải quyết
các vụ án bí ẩn và điều tra tội phạm một cách thần kỳ.
Sau khi chờ đợi suốt hai
tiếng đồng hồ tại phòng ngoài văn phòng của vị thám tử lừng danh, ông Meeks
được mời vào phòng làm việc. Thám tử Jolnes khoác chiếc áo choàng màu tím, đang
ngồi bên bàn cờ khảm ngà, trước mặt là một cuốn tạp chí, và ông ta đang
cố gắng tìm giải đáp cho một trò chơi trinh thám bí ẩn, có tên là «Chúng Nó». Gương mặt thanh tú thoát lên
vẻ thông minh, với đôi mắt sắc bén cùng mức thù lao tính theo từng giờ của vị
thám tử lừng danh này vốn đã quá nổi tiếng, chẳng cần phải mô tả thêm nữa.
Ông Meeks trình bày mục
đích chuyến ghé thăm của mình. «Thù lao của tôi, nếu thành
công, sẽ là 500 đô la,» Shamrock Jolnes nói.
Ông Meeks cúi đầu chấp
thuận mức giá đó.
«Tôi sẽ đảm nhận trường
hợp của ông, ông Meeks,» cuối cùng, thám tử
Jolnes nói. «Sự biến mất của những người ở thành phố này luôn là một vấn đề thú
vị đối với tôi. Tôi nhớ một trường hợp mà tôi đã giải quyết thành công cách đây
một năm. Một gia đình họ Clark đột nhiên biến mất khỏi một căn phòng nhỏ nơi họ
đang thuê. Tôi đã theo dõi tòa nhà chung cư đó trong hai tháng để tìm manh mối.
Một ngày nọ, tôi chợt nhận ra rằng một người bán sữa và cậu bé bán tạp hóa luôn
đi lùi khi họ mang đồ lên lầu. Theo suy luận mà quan sát này mang lại cho tôi,
ngay lập tức, tôi tìm được gia đình mất tích. Họ đã chuyển đến một căn phòng
khác, ngang qua hành lang và đổi họ thành Kralc. Đánh vần ngược của chữ Clark»
Sau đó, thám tử Shamrock
Jolnes cùng thân chủ đến khu nhà trọ nơi bà Mary Snyder từng sống, và vị thám
tử yêu cầu được xem căn phòng mà bà ta đã ở. Kể từ khi bà ta mất tích, chưa có
ai khác đến thuê căn phòng này.
Căn phòng nhỏ hẹp, tồi
tàn và có rất ít đồ đạc. Ông Meeks ngồi ủ rũ trên một chiếc ghế gãy, trong khi
vị thám tử lừng danh tỉ mỉ tìm kiếm manh mối trên các bức tường, sàn nhà và vài
món đồ trong phòng đã cũ kỹ, ọp ẹp.
Sau nửa giờ đồng hồ,
thám tử Jolnes đã thu thập được một vài món đồ trông có vẻ chẳng ăn nhập gì với
nhau: một chiếc ghim cài mũ màu đen rẻ tiền, một mảnh giấy xé ra từ tờ chương
trình của màn trình diễn trên sân khấu, và phần còn lại của một tấm thẻ nhỏ bị
xé rách, trên đó có ghi chữ «left (bên trái)»
và «C 12».
Thám tử Shamrock Jolnes
tựa người vào bệ lò sưởi suốt mười phút, chống tay lên đầu, vẻ mặt thông minh
lộ rõ sự đăm chiêu suy nghĩ. Sau khoảng thời gian đó, ông ta hào hứng thốt
lên:
«Nào, ông Meeks; việc này
đã được giải quyết. Tôi có thể đưa ông đến thẳng ngôi nhà nơi em gái ông đang
sống. Và ông không cần phải lo lắng gì về sự an ổn của bà ấy đâu, bởi bà ấy
đang có dư dả tiền bạc — ít nhất là vào lúc này.»
Ông Meeks cảm thấy vừa
vui sướng vừa kinh ngạc.
«Ông đã làm cách nào vậy?» ông ta hỏi, giọng đầy vẻ ngưỡng mộ.
Có lẽ điểm yếu duy nhất
của thám tử Jolnes chính là niềm tự hào nghề nghiệp về những thành tựu tuyệt
vời của mình trong lĩnh vực điều tra. Ông ta luôn sẵn lòng khiến người nghe
phải trầm trồ và thích thú khi mô tả các phương pháp của mình.
«Bằng phương pháp loại
trừ,» thám tử Jolnes
nói, trong khi bày các manh mối lên chiếc bàn nhỏ, «tôi đã
loại bỏ được một số khu vực trong thành phố mà bà Snyder có thể đã chuyển đến.
Ông thấy chiếc ghim cài mũ này chứ? Nó giúp loại trừ Brooklyn. Chẳng người phụ
nữ nào lại định bước lên xe điện ở khu Cầu Brooklyn mà không chắc chắn mình có
sẵn một chiếc ghim cài mũ để dùng làm vũ khí giành lấy chỗ ngồi. Và giờ tôi sẽ
chứng minh cho anh thấy rằng bà ấy không thể nào đến Harlem được. Đằng sau cánh
cửa này có hai chiếc móc gắn trên tường. Bà Snyder đã treo chiếc mũ của mình
lên một chiếc móc và chiếc khăn choàng lên chiếc còn lại. Ông có thể thấy phần
gấu của chiếc khăn choàng đã treo ở đó đã dần tạo thành một vệt bẩn trên vách
tường. Vết hằn rất sắc nét, chứng tỏ chiếc khăn không có tua rua. Thử hỏi, đã
bao giờ có trường hợp một người phụ nữ trung niên khoác khăn choàng bước lên
tàu đi Harlem mà chiếc khăn lại không có tua rua vướng vào cổng soát vé, gây
cản trở cho những hành khách đi sau chưa? Vậy là ta loại được Harlem.»
«Vì vậy, tôi kết luận rằng
bà Snyder không chuyển đi đâu quá xa cả. Trên mảnh bìa rách này, anh thấy có
chữ 'Left' (Bên Trái), chữ cái 'C' và con số '12'. Tôi tình cờ biết rằng số 12
Đại lộ C là một nhà trọ hạng sang, vượt quá khả năng chi trả của em gái anh —
theo như chúng ta phỏng đoán. Thế nhưng, tôi lại tìm thấy mảnh chương trình của
buổi trình diễn sân khấu này, bị vò nát thành một hình thù kỳ quặc. Nó mang ý
nghĩa gì? Có lẽ chẳng có ý nghĩa gì với ông cả, thưa ông Meeks; nhưng nó lại
nói lên rất nhiều điều với người có thói quen và sự rèn luyện để nhận biết cả
những chi tiết nhỏ nhặt nhất.»
«Ông đã nói với tôi rằng
em gái ông làm nghề lau dọn; bà ấy chuyên cọ rửa sàn nhà tại các văn phòng và
hành lang. Hãy thử giả định rằng bà ấy nhận công việc tương tự tại một nhà hát.
Thưa ông Meeks, đâu là nơi mà các đồ trang sức quý giá thường bị đánh rơi nhất?
Tất nhiên là ở các nhà hát rồi. Ông hãy nhìn vào mảnh giấy của chương trình
diễn này. Hãy quan sát vết hằn hình tròn trên đó; nó từng được dùng để gói một
chiếc nhẫn – có lẽ là một chiếc nhẫn rất có giá trị. Bà Snyder đã nhặt được
chiếc nhẫn khi đang làm việc tại nhà hát. Bà vội vã xé một mảnh chương trình,
gói chiếc nhẫn lại cẩn thận rồi giấu vào trong ngực áo. Hôm sau, bà bán nó đi
và, với số tiền kiếm được, bà tìm một nơi ở thoải mái hơn. Khi lần theo chuỗi
sự việc đến đây, tôi thấy địa chỉ số 12 Đại lộ C hoàn toàn không có gì là bất
hợp lý cả. Chính tại đó, chúng ta sẽ tìm thấy em gái ông, thưa ông Meeks.»
Nhà thám tử Shamrock
Jolnes kết thúc bài diễn thuyết đầy thuyết phục của mình bằng nụ cười của một
nghệ sĩ đang đắc ý. Sự ngưỡng mộ của ông Meeks lớn đến mức ông ta không thốt
nên lời. Rồi sau đó, cả hai cùng đến số 12 Đại lộ C; đó là một ngôi nhà xây
bằng đá nâu theo lối kiến trúc cổ điển, tọa lạc tại một khu dân cư thịnh
vượng và sang vọng.
Họ bấm chuông và được
thông báo rằng không ai ở đó biết đến người phụ nữ nào tên là Snyder, cũng như
không có người thuê nhà mới nào chuyển đến đây trong suốt sáu tháng qua.
Khi quay trở lại vỉa hè,
ông Meeks xem xét kỹ lại những manh mối mà ông ta đã mang theo từ căn phòng cũ
của em gái mình.
«Tôi chẳng phải là thám tử
gì cả,» ông ta nói với thám tử
Jolnes trong khi đưa mảnh giấy chương trình kịch lên sát mũi, «nhưng tôi thấy dường như thứ được gói trong mảnh giấy này không
phải là chiếc nhẫn, mà là một trong những viên kẹo bạc hà tròn. Còn mảnh giấy
có ghi địa chỉ kia trông giống như cuống vé đi xem kịch, ghế số 12, hàng C, lối
đi bên trái.»
Ánh mắt của thám tử
Shamrock Jolnes bỗng trở nên xa xăm.
«Tôi nghĩ ông nên tham
khảo ý kiến của Juggins,» ông ta nói.
«Juggins là ai?» Ông Meeks hỏi.
Thám tử Jolnes
nói, ”Ông ta là người đứng đầu một trường phái thám tử hiện đại
mới. Phương pháp của họ khác với chúng tôi, nhưng người ta nói rằng Juggins đã
giải được những vụ án cực kỳ hóc búa. Tôi sẽ đưa anh đến gặp ông ấy.”
Họ gặp vị thám tử
Juggins lừng danh tại văn phòng của ông ta. Ông ta là một người đàn ông nhỏ thó
với mái tóc bạc màu, đang mải mê đọc một trong những tác phẩm của Nathaniel
Hawthorne; một tiểu thuyết gia kiêm nhà văn viết truyện ngắn người Mỹ, nổi
tiếng với các tác phẩm thuộc dòng văn học lãng mạn u tối và phong cách vừa bí
ẩn, vừa kinh dị.
Hai vị thám tử lừng danh
thuộc hai trường phái khác nhau trịnh trọng bắt tay nhau, và ông Meeks được
giới thiệu.
«Hãy trình bày các sự
việc,» thám tử Juggins
nói trong khi vẫn tiếp tục đọc sách.
Khi ông Meeks dứt lời,
vị thám tử tài ba, gấp cuốn sách lại và nói:
«Có phải tôi hiểu đúng
rằng em gái ông năm mươi hai tuổi, có một nốt ruồi lớn bên cánh mũi, là một góa
phụ nghèo khó kiếm sống chật vật bằng nghề lau chùi, lại còn có vóc dáng tầm
thường và gương mặt kém nhan sắc?»
«Chính xác là như vậy,» ông Meeks thừa nhận. Thám tử Juggins đứng dậy và đội
mũ lên.
«Trong mười lăm phút nữa,» ông ta nói, «tôi sẽ quay lại và mang cho anh
địa chỉ hiện tại của bà ấy.»
Thám tử Shamrock Jolnes
tái mặt nhưng cố gượng cười.
Đúng thời hạn đã định,
thám tử Juggins quay lại và xem lại mảnh giấy nhỏ đang cầm trên tay.
«Em gái của ông, bà Mary
Snyder,» ông ta điềm tĩnh thông
báo, «hiện đang ở số 162 phố Chilton. Bà ấy ở trong căn phòng phía sau
hành lang, trên tầng năm. Ngôi nhà chỉ cách đây bốn dãy phố,» ông ta
nói tiếp, hướng về phía ông Meeks. «Ông hãy đến đó kiểm chứng điều
tôi nói, rồi quay lại đây. Tôi tin chắc rằng thám tử Jolnes sẽ đợi ông.»
Ông Meeks vội vã đi
ngay. Chỉ hai mươi phút sau, ông ta đã quay lại với vẻ mặt rạng rỡ.
«Em tôi vẫn bình an vô sự!» ông ta reo lên. «Ông muốn thù lao bao nhiêu?»
«Hai đô la,» thám tử Juggins đáp.
Sau khi ông Meeks thanh
toán xong và rời đi, thám tử Shamrock Jolnes đứng trước mặt thám tử Juggins,
tay cầm chiếc mũ.
«Nếu không quá phiền,» ông ta ấp úng -- «nếu ông có thể nể tình giúp tôi
-- liệu ông có ngại...»
«Tất nhiên là không rồi,» thám tử Juggins vui vẻ nói. «Để tôi nói cho ông nghe cách
tôi làm. Ông còn nhớ những đặc điểm nhận dạng của bà Snyder chứ? Ông đã bao giờ
thấy một người phụ nữ như vậy mà lại không trả góp hàng tuần cho một bức chân
dung của mình được phóng to vẽ bằng phấn màu chưa? Cái hãng lớn nhất nước
chuyên làm loại tranh đó nằm ngay gần đây thôi. Tôi đã đến đó và tra địa chỉ
của bà Mary Snyder trong sổ sách. Chỉ có vậy thôi.»
Bùi Phạm Thành
