Những câu chuyện ý nghĩa

Soapy bồn chồn cựa quậy trên chiếc ghế băng ở Quảng trường Madison. Khi tiếng ngỗng trời vang vọng trên cao vào những đêm khuya, khi những người phụ nữ không có áo khoác bằng lông hải cẩu bỗng trở nên dịu dàng với chồng, và khi Soapy bắt đầu cựa quậy không yên trên chiếc ghế công viên, thì bạn có thể biết rằng mùa đông đang đến rất gần.

Một chiếc lá khô rơi xuống lòng Soapy. Đó chính là tấm danh thiếp của «Lão Băng Giá» (Jack Frost). Lão vốn tử tế với những cư dân thường trú tại Quảng trường Madison và luôn báo trước về chuyến ghé thăm hàng năm của lão. Tại các góc phố, lão trao tấm danh thiếp ấy cho Gió Bắc, gã người hầu của tòa dinh thự mang tên «Trời Đất Bao La», để cư dân nơi đây kịp thời chuẩn bị.

Tâm trí của Soapy nhận thức được thực tế rằng đã đến lúc anh phải quyết tâm thành lập một «Ủy ban về Cách thức và Phương tiện duy nhất» để đối phó với sự khắc nghiệt sắp tới. Và do đó anh ta đã trằn trọc một cách khó chịu trên băng ghế công viên.

Những dự định trú đông của Soapy chẳng hề cao sang. Trong đó không hề có chuyện du ngoạn Địa Trung Hải hay đắm mình dưới bầu trời miền Nam êm ả, lững lờ trôi trên vịnh Vesuvian. Điều mà tâm hồn hắn khao khát chỉ là ba tháng trên «Hòn Đảo». Ba tháng được đảm bảo có nơi ăn chốn ở cùng những người bạn tâm đầu ý hợp, lại được an toàn trước những cơn gió lạnh buốt và đám cảnh sát, với Soapy, đó chính là đỉnh cao của sự sung sướng.

Suốt nhiều năm qua, nhà tù Blackwell hiếu khách vẫn luôn là nơi trú ngụ mùa đông của hắn. Cũng như những người dân New York may mắn hơn, thường mua vé đi Palm Beach hay vùng Riviera mỗi khi đông về, Soapy cũng có kế hoạch riêng cho chuyến di cư thường niên của mình đến «Hòn đảo» (tức nhà tù Blackwell). Và giờ thì thời khắc ấy đã điểm.

Đêm qua, dù đã nhét ba tờ báo Chủ nhật vào trong áo khoác, quấn quanh cổ chân và phủ lên đùi, hắn vẫn không sao chống chọi nổi cái lạnh khi ngủ trên chiếc ghế băng gần đài phun nước ở quảng trường cổ kính. Thế là hình ảnh «Hòn đảo» hiện lên đầy hứa hẹn và đúng lúc trong tâm trí Soapy.

Hắn khinh miệt những sự sắp đặt mang danh nghĩa từ thiện dành cho những kẻ sống dựa vào xã hội. Theo quan điểm của Soapy, Luật pháp còn nhân từ hơn cả lòng bác ái. Có vô số cơ sở, từ của thành phố cho đến các tổ chức từ thiện, nơi hắn có thể tìm đến để được cung cấp chỗ ở và thức ăn phù hợp với lối sống đơn giản.

Nhưng với một kẻ có lòng tự trọng cao như Soapy, những món quà từ thiện luôn đi kèm những ràng buộc phiền toái. Nếu không phải trả bằng tiền mặt, bạn cũng sẽ phải trả bằng sự tủi nhục cho mỗi ân huệ nhận được từ lòng bác ái. Như Caesar từng có Brutus, mỗi chiếc giường từ thiện đều đòi hỏi cái giá là phải tắm rửa, mỗi ổ bánh mì đều đi kèm sự đánh đổi bằng những cuộc tra hỏi riêng tư, thấu đáo. Bởi vậy, thà làm khách của luật pháp còn hơn; tuy luật pháp vận hành theo những quy tắc cứng nhắc, nhưng nó không can thiệp thái quá vào chuyện riêng tư của con người.

Soapy, sau khi quyết định đi đến Đảo, ngay lập tức bắt đầu thực hiện điều mong muốn của mình. Có nhiều cách dễ dàng để làm điều này. Thú vị nhất là được ăn tối sang trọng tại một nhà hàng đắt tiền nào đó; và sau đó, tuyên bố không có một xu dính túi, để được giao một cách lặng lẽ và không gây náo động cho cảnh sát. Rồi một vị thẩm phán sẽ làm phần còn lại.

Soapy rời khỏi chiếc ghế băng, thong thả bước ra khỏi quảng trường và băng qua khoảng sân trải nhựa phẳng lì, nơi đại lộ Broadway và Đại lộ số 5 giao nhau. Anh rẽ vào đường Broadway rồi dừng lại trước một quán ăn lộng lẫy, nơi mỗi đêm đều quy tụ những giới cao sang, được chọn lọc, tựa như những sản phẩm thượng hạng chắt chiu từ trái nho, con tằm và cả... chất sống.

Soapy cảm thấy tự tin vào bản thân, từ chiếc khuy dưới cùng của chiếc áo gi lê trở lên. Anh đã cạo râu sạch sẽ, chiếc áo khoác trông khá tươm tất, còn chiếc cà vạt đen thắt sẵn gọn gàng kia là món quà do một vị nữ truyền giáo tặng vào dịp Lễ Tạ Ơn. Nếu có thể ngồi vào bàn trong nhà hàng mà không bị ai nghi ngờ, thì anh sẽ nắm chắc phần thắng. Phần cơ thể lộ ra phía trên mặt bàn sẽ chẳng gợi chút nghi ngại nào trong tâm trí của người hầu bàn.

Một con vịt trời quay, Soapy nghĩ, hẳn sẽ là lựa chọn tuyệt vời, kèm theo một chai rượu vang Chablis, rồi đến phô mai Camembert, một tách cà phê nhỏ và một điếu xì gà. Một đô la cho điếu xì gà là đủ. Tổng chi phí sẽ không quá cao đến mức khiến ban quản lý nhà hàng phải tung ra đòn trả đũa gay gắt; đồng thời món thịt vịt quay sẽ đủ làm anh no bụng và mãn nguyện để lên đường đến nơi trú ẩn mùa đông của mình.

Nhưng ngay khi Soapy vừa bước qua cửa nhà hàng, ánh mắt người trưởng hầu bàn đã chạm ngay vào chiếc quần sờn rách và đôi giày tơi tả của anh ta. Và rồi, những bàn tay rắn rỏi, dứt khoát, lập tức xoay người gã lại, nhanh chóng và lặng lẽ đưa gã ra vỉa hè, giúp gã tránh khỏi cái kết ê chề như số phận của con vịt trời đang bị đe dọa kia.

Soapy rẽ khỏi đại lộ Broadway. Có vẻ như con đường dẫn đến «hòn đảo» mà gã hằng khao khát sẽ chẳng phải là một hành trình đầy cao lương mỹ vị. Gã cần phải nghĩ ra một cách khác để bước vào chốn tạm lánh ấy.

Tại một góc của Đại lộ số 6, ánh đèn điện cùng những món hàng được bày biện rất khéo léo sau lớp kính lớn đã làm nổi bật khung cửa sổ của một cửa hiệu. Soapy nhặt một viên đá lát đường rồi ném mạnh vào tấm kính. Mọi người đổ xô chạy đến từ phía góc phố, dẫn đầu là một viên cảnh sát. Soapy đứng yên, hai tay đút trong túi áo, và mỉm cười khi nhìn thấy những chiếc cúc áo bằng đồng sáng loáng.

«Gã làm chuyện đó đâu rồi?» viên cảnh sát hỏi.

«Sao ông không nghĩ là chính tôi có dính líu đến vụ này nhỉ?» Soapy nói; giọng anh pha chút mỉa mai nhưng vẫn đầy vẻ thân thiện, tựa như đang đón chào vận may vậy.

Viên cảnh sát thậm chí không hề nghĩ đến việc coi Soapy là một manh mối. Những kẻ đập vỡ cửa kính đâu có nán lại để đôi co với cánh tay của pháp luật; chúng thường cắm đầu bỏ chạy ngay. Viên cảnh sát nhìn thấy một người đàn ông đang chạy ở phía xa cuối dãy phố để cố bắt kịp một chuyến xe; thế là ông ta vừa lăm lăm dùi cui trên tay vừa lao theo đuổi bắt. Còn Soapy, với nỗi chán chường trong lòng, lại lững thững bước đi; anh ta đã thất bại tới lần thứ hai rồi.

Ở phía bên kia đường là một nhà hàng trông chẳng mấy sang trọng. Nơi này phục vụ những thực khách có sức ăn khỏe nhưng túi tiền lại eo hẹp. Bát đĩa ở đây thì chất đống, không gian thì ngột ngạt, trong khi món súp lại loãng toẹt, còn khăn trải bàn thì mỏng tang. Soapy bước vào quán với đôi giày đầy vẻ «tố cáo» và chiếc quần cũng chẳng giấu nổi sự túng quẫn của mình, mà chẳng hề bị ai ngăn cản. Hắn ngồi vào bàn và chén sạch món bíp tết, bánh kếp, bánh rán vòng cùng bánh nướng. Rồi hắn mới thú thật với người hầu bàn rằng giữa hắn và đồng xu nhỏ nhất cũng chẳng hề có chút quen biết nào.

«Giờ thì mau gọi cảnh sát đi,» Soapy nói. «Và đừng để ta phải chờ lâu.»

«Chẳng có cảnh sát nào cho anh đâu,» người hầu bàn đáp, giọng ngọt xớt như miếng bánh bơ còn ánh mắt thì đỏ chót như quả anh đào trong ly cocktail Manhattan. «Này, Thằng lừa đảo!»

Hai gã bồi bàn quăng Soapy ngã sóng soài xuống vỉa hè cứng ngắc, đầu đập mạnh vào nền xi măng. Hắn từ từ đứng dậy, các khớp xương duỗi ra như chiếc thước gấp của thợ mộc, rồi hắn phủi sạch bụi bặm trên quần áo. Viễn cảnh bị bắt bỗng trở nên xa vời như một giấc mơ hồng; «Hòn Đảo» dường như còn xa tít tắp. Một viên cảnh sát đứng trước hiệu thuốc cách đó hai căn, bật cười rồi thản nhiên bước dọc theo con phố.

Soapy đã đi qua năm cửa tiệm trước khi lòng dũng cảm của anh cho phép anh thử lại một lần nữa. Lần này cơ hội đã mang đến điều mà anh ấy tự gọi mình một cách ngớ ngẩn là «chắc chắn». Một phụ nữ trẻ có vẻ ngoài khiêm tốn và dễ chịu đang đứng trước cửa sổ trưng bày, nhìn chăm chú với vẻ thích thú vào những chiếc cốc cạo râu và khay bút mực, và cách cửa kính hai thước, một nhân viên cảnh sát to lớn với thái độ nghiêm khắc đang tựa vào một bệ xi măng.

Soapy định đóng vai gã đàn ông chuyên quấy rối phụ nữ, một kẻ bị người đời khinh bỉ và căm ghét. Vẻ ngoài thanh tao, đài các của người phụ nữ cùng sự hiện diện của viên cảnh sát mẫn cán ngay gần đó đã khiến hắn tin rằng, chẳng bao lâu nữa, hắn sẽ cảm nhận được cái nắm tay đầy «dễ chịu» của nhân viên công lực lên cánh tay mình, một cái nắm tay đảm bảo cho hắn một chỗ trú đông trên «hòn đảo» nhỏ bé nhưng kiên cố kia.

Soapy chỉnh lại chiếc cà vạt do cô nữ giáo sĩ tặng, kéo lộ ra ngoài phần cổ tay áo đang bị tụt vào trong, đội chiếc mũ hơi nghiêng đầy vẻ bảnh bao rồi lân la tiến về phía cô gái trẻ. Hắn liếc mắt đưa tình, giả vờ ho hắng, mỉm cười, nhếch mép và trơ trẽn phô diễn đủ mọi chiêu trò tán tỉnh sỗ sàng, rẻ tiền của gã đàn ông chuyên đi trêu ghẹo phụ nữ. Soapy thoáng thấy viên cảnh sát đang chăm chú quan sát mình. Cô gái bước ra xa vài bước rồi lại dán mắt vào những chiếc cốc cạo râu. Soapy bám theo, mạnh dạn bước đến bên cạnh cô, nhấc mũ chào và cất lời:

«Chào em Bedelia! Em có muốn sang sân nhà anh chơi không?»

Viên cảnh sát vẫn đang quan sát. Cô gái trẻ đang bị quấy rối kia chỉ cần ra hiệu bằng một ngón tay thôi là Soapy coi như đã lên đường đến chốn trú ẩn trên đảo của mình. Anh đã tưởng tượng ra cảm giác ấm áp, dễ chịu bên trong đồn cảnh sát. Cô gái quay lại phía anh, vươn tay ra và nắm lấy tay áo khoác của Soapy.

«Chắc chắn rồi, Mike,» cô nói vui vẻ, «nếu anh muốn bao tôi một chầu bia. Lẽ ra tôi đã nói chuyện với anh sớm hơn, nhưng cảnh sát đang theo dõi.»

Cùng với người phụ nữ trẻ đang chơi đùa theo kiểu cây thường xuân bám vào cây sồi của mình, Soapy bước ngang qua người cảnh sát với tâm trạng u ám. Anh ta dường như cam chịu tự do.

Ở góc cua tiếp theo, anh ta rũ bỏ người bạn đồng hành của mình và bỏ chạy. Anh dừng lại ở một quận nơi về đêm có những con đường sáng sủa nhất, những trái tim, những lời thề và âm thanh của những bản nhạc opera.

Những người phụ nữ khoác áo lông thú và đàn ông mặc bành tô sang trọng đang vui vẻ đi lại giữa tiết trời đông giá. Bất chợt, Soapy bị một nỗi sợ hãi xâm chiếm: liệu có phải một phép màu quái gở nào đó đã khiến hắn trở nên «miễn nhiễm» với việc bị bắt giữ? Ý nghĩ ấy thoáng gieo rắc chút hoảng loạn, và khi bắt gặp một viên cảnh sát khác đang đứng thong dong đầy vẻ oai vệ trước một nhà hát rực rỡ ánh đèn, hắn liền bấu víu ngay lấy cái cớ «gây rối trật tự» như một chiếc phao cứu mạng.

Trên vỉa hè, Soapy bắt đầu gào thét những lời lảm nhảm vô nghĩa của kẻ say bằng chất giọng khàn đặc. Hắn nhảy nhót, hú hét, la lối om sòm, làm náo loạn cả không gian.

Viên cảnh sát xoay xoay dùi cui, quay lưng lại phía Soapy và lên tiếng với một người dân.

«Đám sinh viên Yale đấy, đang ăn mừng chiến thắng trước Hartford College. Ồn ào chút thôi chứ chẳng gây hại gì. Chúng tôi có lệnh cứ để mặc họ.»

Thất vọng, Soapy ngừng trò chơi không thành công của mình. Sẽ không bao giờ có một cảnh sát chạm tay vào anh ta? Trong trí tưởng tượng của anh ta, «Hòn đảo» dường như là một Arcadia không thể đạt được. Anh đưa tay cài nút chiếc áo khoác mỏng để tránh cơn gió lạnh.

Trong một cửa hàng bán xì gà, hắn nhìn thấy một người đàn ông ăn mặc bảnh bao đang châm điếu xì gà từ ngọn đèn treo lủng lẳng. Khi bước vào, ông ta đã dựng chiếc dù của mình cạnh cửa ra vào. Soapy bước tới, cầm lấy chiếc dù rồi thong thả bước đi. Người đàn ông đang châm xì gà vội vã đuổi theo.

«Chiếc dù của tôi,» ông ta nói với giọng nghiêm nghị.

«Ồ, vậy sao?» Soapy cười mỉa mai, thái độ thách thức càng làm hành vi trộm cắp vặt của hắn thêm phần ngạo ngược. «Thế sao anh không gọi cảnh sát đi? Chính tôi đã lấy nó đấy. Cái dù của anh đấy! Sao không gọi cảnh sát? Có một người đang đứng ngay góc phố kìa.»

Người chủ chiếc dù bước chậm lại. Soapy cũng làm theo, lòng linh cảm rằng vận may lại sắp quay lưng với mình. Viên cảnh sát tò mò nhìn cả hai.

«Tất nhiên rồi,» người chủ cây dù nói, «ý tôi là ... chà, anh biết đấy, những chuyện nhầm lẫn kiểu này vẫn hay xảy ra mà ... tôi ... nếu đây đúng là chiếc dù của anh thì mong anh thứ lỗi ... sáng nay tôi đã cầm nhầm nó ở một nhà hàng ... Nếu anh nhận ra nó là của mình, thì ... tôi hy vọng anh sẽ...»

«Tất nhiên là của tôi rồi,» Soapy gắt gỏng.

Người đàn ông từng nhận chiếc dù là của ông ta, lùi lại. Trong khi đó, viên cảnh sát đang vội vã giúp một người phụ nữ tóc vàng cao ráo, khoác chiếc áo choàng kiểu opera, băng qua đường ngay trước mũi chiếc xe điện đang lao tới từ cách đó hai dãy nhà.

Soapy bước về phía đông, đi qua một con phố đang ngổn ngang vì công trình chỉnh trang đô thị. Hắn giận dữ ném chiếc dù xuống một hố đào dở dang. Hắn lầm bầm chửi rủa đám người đầu đội mũ và tay lăm lăm dùi cui; trớ trêu thay, chính vì hắn muốn sa vào tay họ, nên họ lại coi hắn như một vị vua chẳng bao giờ làm điều gì sai trái.

Cuối cùng, Soapy cũng đến được một trong những đại lộ ở phía đông, nơi ánh đèn rực rỡ và sự ồn ào náo nhiệt chỉ còn lại rất mờ nhạt. Anh rảo bước dọc theo con đường này để hướng về phía Quảng trường Madison, bởi lẽ bản năng tìm đường về nhà vẫn luôn tồn tại, ngay cả khi «nhà» chỉ là một chiếc ghế đá công viên.

Nhưng rồi, tại một góc phố vắng vẻ lạ thường, Soapy dừng bước. Nơi ấy có một ngôi nhà thờ cổ kính với kiến trúc khác lạ. Qua ô cửa kính màu tím, ánh sáng dịu nhẹ tỏa ra; hẳn là người nghệ sĩ đàn organ đang nán lại bên phím đàn để trau chuốt cho bản thánh ca sẽ được trình diễn vào ngày Chủ nhật sắp tới. Những giai điệu du dương ấy đã lan tỏa đến tai Soapy, níu giữ anh đứng lặng người, tựa mình vào hàng rào sắt uốn lượn đầy hoa văn.

Vầng trăng treo cao, sáng ngời và tĩnh lặng; đường phố vắng bóng người và xe; lũ chim sẻ ríu rít ngái ngủ dưới mái hiên, trong khoảnh khắc ấy, khung cảnh nơi đây tựa như một nghĩa trang nhà thờ chốn thôn quê. Và giai điệu thánh ca vang lên từ tiếng đàn organ đã níu chân Soapy lại bên hàng rào sắt, bởi anh từng thuộc nằm lòng khúc nhạc ấy từ thuở cuộc đời anh còn có mẹ hiền, hoa hồng, những hoài bão, bạn bè, những ý nghĩ trong trẻo và cả những chiếc cổ áo tươm tất, sạch sẽ.

Sự kết hợp giữa tâm trạng đang rộng mở để đón nhận của Soapy và những tác động từ ngôi nhà thờ cổ đã tạo nên một sự thay đổi đột ngột và kỳ diệu trong tâm hồn anh ta. Anh bàng hoàng nhận ra vực thẳm mà mình đã sa chân vào, những tháng ngày sa đọa, những ham muốn thấp hèn, những niềm hy vọng đã lụi tàn, những năng lực bị hủy hoại và những động cơ đê hèn đã tạo nên cuộc đời anh.

Và ngay lập tức, trái tim anh rung động trước tâm trạng mới lạ này. Một thôi thúc mạnh mẽ, tức thời thúc đẩy anh chiến đấu với số phận nghiệt ngã của mình. Anh sẽ tự mình thoát khỏi vũng lầy; anh sẽ tạo dựng lại bản thân; anh sẽ chiến thắng cái ác đã chiếm hữu anh. Vẫn còn thời gian; anh vẫn còn khá trẻ; anh sẽ hồi sinh những tham vọng hăng hái xưa cũ và theo đuổi chúng mà không nao núng. Những nốt nhạc organ trang nghiêm nhưng ngọt ngào ấy đã khơi dậy một cuộc thay đổi trong anh. Ngày mai anh sẽ đến khu trung tâm nhộn nhịp để tìm việc. Một nhà nhập khẩu lông thú đã từng đề nghị anh một vị trí lái xe. Anh sẽ tìm ông ta vào ngày mai và xin việc. Anh sẽ là một người như mọi người bình thường khác trong xã hội. Anh sẽ ...

Soapy chợt cảm thấy có bàn tay đặt lên cánh tay mình. Anh vội quay lại nhìn và bắt gặp gương mặt to lớn của một viên cảnh sát.

«Anh đang làm gì ở đây?» viên cảnh sát hỏi.

«Chẳng làm gì cả,» Soapy đáp.

«Vậy thì đi theo tôi,» viên cảnh sát nói.

«Ba tháng trên Đảo,» vị thẩm phán tuyên án tại tòa án cảnh sát vào sáng hôm sau.

Bùi Phạm Thành
(Đặc San Lâm Viên)